طراحی مدل پارادایمی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری منحنی بازده ایران با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

چکیده

منحنی بازده به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پیش‌بینیکننده فعالیت‌های اقتصادی، در اقتصاد ایران به دلیل وجود ساختارهای خاص پولی، نقش پررنگ دولت و تأثیرپذیری از شوک‌های خارجی، از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است که مدل‌های متعارف پیش‌بینی را با محدودیت مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف طراحی مدلی جامع برای تبیین عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و تحول منحنی بازده ایران، با استفاده از رویکرد نظریه داده‌بنیاد (رویکرد عینی‌گرایی اشتراوس و کوربین) و به‌کارگیری منطق پارادایمی انجام شد. داده‌های کیفی از طریق ۳۸ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان بازار سرمایه ایران گردآوری و با استفاده از کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شد. راه‌حل پیشنهادی این پژوهش، ارائه مدل پارادایمی شش‌بعدی شامل شرایط علّی، پدیده محوری، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها است. نتایج نشان داد که شکل‌گیری منحنی بازده ایران علاوه بر عوامل اقتصادی کلان، تحت تأثیر عوامل سیاسی، نهادی و روانشناختی است که در مدل‌های متعارف نادیده گرفته می‌شوند. این مدل می‌تواند مبنایی برای توسعه مدل‌های پیش‌بینی دقیق‌تر و طراحی سیاست‌های مناسب در بازار مالی ایران باشد.