تاب آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی؛ الزامات ادغام سازگاری اقلیمی در نظام برنامه ریزی و توسعه شهری

چکیده

تغییرات اقلیمی از طریق افزایش شدت و فراوانی برخی مخاطرات، تغییر الگوهای بارش و دما و تشدید فشار بر زیرساخت‌های شهری، نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهر را با چالشی چندبعدی روبه‌رو کرده است. تاب‌آوری شهری در این زمینه صرفاً به بازگشت سریع شهر به وضعیت پیشین پس از بحران محدود نمی‌شود، بلکه توانایی نظام شهری برای پیش‌بینی، جذب، سازگاری، یادگیری و در صورت لزوم تحول در برابر مخاطرات را دربرمی‌گیرد. مقاله حاضر با هدف تبیین الزامات ادغام سازگاری اقلیمی در برنامه‌ریزی شهری، نسبت میان مخاطره، مواجهه، آسیب‌پذیری، ظرفیت سازگاری، کاربری زمین، زیرساخت و عدالت اجتماعی را تحلیل می‌کند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و اسنادی است و بر ادبیات علمی تاب‌آوری، گزارش ارزیابی ششم هیئت بین‌الدولی تغییر اقلیم و منابع معتبر برنامه‌ریزی شهری تکیه دارد؛ ازاین‌رو، مقاله فاقد ادعای انجام مدل‌سازی اقلیمی یا مطالعه میدانی در شهر مشخص است. تحلیل نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی بخشی و واکنشی، خطر انتقال ریسک از یک مکان یا گروه به مکان و گروه دیگر را افزایش می‌دهد؛ در مقابل، ادغام سناریوهای اقلیمی در تصمیم‌های کاربری زمین، شبکه زیرساخت، طراحی فضای باز، مدیریت آب‌های سطحی، مسکن و خدمات اجتماعی می‌تواند ظرفیت سازگاری را تقویت کند. درعین‌حال، مداخلات سبز یا پروژه‌های حفاظتی، در صورت فقدان ارزیابی عدالت، ممکن است به افزایش قیمت زمین و جابه‌جایی گروه‌های کم‌درآمد بینجامند. مقاله در پایان، چارچوبی چرخه‌ای برای ارزیابی ریسک، اولویت‌بندی اقدامات، اجرای راهکارهای خاکستری ـ سبز ـ اجتماعی و پایش سازگاری پیشنهاد می‌کند.