بررسی موانع و چالش های انتقال کالاهای صادراتی دریا محور (مطالعه موردی بندر امیر آباد)

چکیده

حمل‌ونقل دریایی به‌عنوان کارآمدترین و کم‌هزینه‌ترین شیوه جابه‌جایی بین‌المللی کالا، نقش ویژه‌ای در توسعه صادرات غیرنفتی کشورها ایفا می‌کند. بندر امیرآباد، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بنادر شمال کشور در حاشیه دریای خزر، ظرفیت‌های قابل توجهی برای پشتیبانی از جریان صادرات دارد؛ اما شواهد نشان می‌دهد که فرایند انتقال کالاهای صادراتی در این بندر با مجموعه‌ای از موانع ساختاری، عملیاتی و نهادی مواجه است. هدف پژوهش حاضر بررسی موانع و چالش های انتقال کالاهای صادراتی دریا محور بود. این پژوهش کاربردی از نوع توصیفی- پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش در این تحقیق جامعه آماری مدیران و متخصصان شرکت‌های صادر کننده می‌باشد. این شرکت‌ها از عمده شرکت‌های تولید کننده و صادر کننده کالاهای دریا محور هستند. تعداد پاسخگویان (مدیران و کارشناسان) در کل شرکت‌ها 500 نفر می باشد. بر این اساس برای تعیین حجم نمونه از روش جدول مورگان حجم نمونه 217 نفرمی‌باشدپرسشنامه به‌صورت الکترونیکی و غیر الکترونیکی بین افراد پخش‌شده بود. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از 7/0 تائید شد و پرسشنامه‌ها به روش تصادفی ساده دراختیار مدیران و کارشناسان قرارگرفته بود. روایی پرسشنامه براساس آزمون CVR سنجیده شده. براي تجزیه‌وتحلیل آماري یافته‌ها، از آمار توصيفي و استنباطي استفاده‌شده بود. در بخش نخست، تجزیه‌وتحلیل توصيفي یافته‌ها به‌صورت ترسيم جداول و نمودارهای فراوانی ارائه شد. در بخش دوم براي استنباط آماری و آزمون فرضیات از نرم‌افزار آماري SPSS نسخه 24 و مدل‌سازی معادلات ساختاري Smart Pls ارائه شد. یافته‌ها همچنین نشان دادند که تمامی فرضیات پژوهش به‌صورت معنادار و مثبت تأیید شدند. بر اساس نتایج، عوامل انسانی (شامل انگیزه کارکنان و دانش کار)، عوامل زمینه‌ای (از جمله حمل‌ونقل، تحریم و قوانین و مقررات) و عوامل ساختاری (به‌ویژه زیرساخت‌های بندری) تأثیر مستقیم و معناداری بر عملکرد صادرات دریامحور در بندر امیرآباد دارند. تحلیل داده‌ها نشان داد که زیرساخت‌های بندری و کیفیت حمل‌ونقل بیشترین سهم را در بهبود عملکرد صادراتی دارند، در حالی که انگیزه کارکنان و شفافیت قوانین نیز از عوامل کلیدی موفقیت عملیات صادراتی محسوب می‌شوند. بر این اساس، تقویت زیرساخت‌های بندری، بهبود سیستم حمل‌ونقل پسکرانه‌ای، ارتقای دانش و مهارت کارکنان و اصلاح قوانین و مقررات می‌تواند به افزایش بهره‌وری و تسهیل جریان صادرات در بندر امیرآباد منجر شود. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی راهبردی برای مدیریت بندری و سیاست‌گذاری حوزه تجارت دریایی قرار گیرد.