نقش فضاهای عمومی و سبز در برنامه‌ریزی شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان

چکیده

فضاهای عمومی و سبز شهری به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان شناخته می‌شوند. این فضاها نه تنها نقش اکولوژیکی در بهبود شرایط محیطی، کاهش آلودگی هوا و کنترل دما دارند، بلکه به عنوان مکان‌های اجتماعی، فرهنگی و تفریحی، فرصت تعامل، آموزش و فعالیت‌های جمعی را برای ساکنان فراهم می‌کنند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که طراحی و مدیریت مناسب فضاهای سبز شهری می‌تواند تأثیر مستقیمی بر رفاه روانی، سلامت جسمانی و همبستگی اجتماعی داشته باشد (Wolch, Jerrett, Reynolds, McConnell, Chang, Dahmann, et al., 2014). با وجود اهمیت فضاهای سبز، بسیاری از شهرهای در حال توسعه با چالش‌هایی مانند کمبود زمین، افزایش ساخت‌وساز غیرقانونی، ناکافی بودن بودجه و ضعف در سیاست‌گذاری مواجه هستند. این چالش‌ها موجب می‌شوند دسترسی شهروندان به فضاهای عمومی محدود شده و اثرات مثبت آن‌ها کاهش یابد. از این رو، برنامه‌ریزی شهری مدرن باید فضاهای سبز و عمومی را نه به‌عنوان المان‌های جانبی، بلکه به‌عنوان بخشی اساسی از ساختار و سیاست‌های توسعه شهری در نظر بگیرد (Chiesura, 2004).این مقاله با مرور ادبیات علمی و بررسی تجربیات جهانی و ملی، تلاش دارد تا نقش فضاهای عمومی و سبز در برنامه‌ریزی شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را تحلیل کرده و چارچوب مفهومی جامعی برای طراحی و مدیریت این فضاها ارائه دهد. همچنین، به بررسی شاخص‌های ارزیابی کیفیت فضاهای سبز و رابطه آن‌ها با رفاه اجتماعی، سلامت جسمانی و تعاملات جمعی پرداخته می‌شود. نتایج این پژوهش می‌تواند راهنمایی ارزشمند برای سیاست‌گذاران، شهرداری‌ها و برنامه‌ریزان شهری باشد تا از طریق فضاهای عمومی و سبز، کیفیت زندگی شهری را بهبود بخشند.