برنامه‌ریزی شهری هوشمند و نقش فناوری‌های نوین در ارتقای کارایی مدیریت شهری

چکیده

تحولات فناوری در دهه‌های اخیر، مفهوم برنامه‌ریزی شهری را دگرگون کرده و زمینه‌ساز شکل‌گیری مفهوم «شهر هوشمند» شده است. در شهر هوشمند، فناوری‌های نوینی چون اینترنت اشیاء (IoT)، داده‌های بزرگ (Big Data)، هوش مصنوعی (AI)، سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فناوری‌های ارتباطی نسل جدید، ابزارهایی برای بهبود مدیریت شهری و افزایش کارایی خدمات عمومی محسوب می‌شوند (Batty et al. 2012). برنامه‌ریزی شهری هوشمند با تکیه بر داده‌محوری، یکپارچگی سیستم‌ها و مشارکت شهروندان، به دنبال بهینه‌سازی مصرف منابع، کاهش آلودگی، ارتقای کیفیت زندگی و افزایش شفافیت در تصمیم‌گیری‌های شهری است. این رویکرد، شهر را نه صرفاً یک فضای کالبدی بلکه به مثابه یک «سامانه پویا» می‌نگرد که تعامل میان انسان، فناوری و محیط زیست را در بر می‌گیرد (Caragliu et al. 2011). هدف از این مقاله، بررسی نقش فناوری‌های نوین در ارتقای کارایی مدیریت شهری از طریق برنامه‌ریزی هوشمند است. ابتدا مفهوم و مبانی نظری برنامه‌ریزی شهری هوشمند تبیین می‌شود، سپس فناوری‌های کلیدی در این حوزه معرفی می‌گردند و در نهایت، تأثیر این فناوری‌ها بر بهبود کارایی، مشارکت شهروندی، پایداری زیست‌محیطی و تصمیم‌گیری شهری تحلیل خواهد شد.