ارزیابی قیمت مشتقات بورس کالای ایران طی ۱۰ سال: مطالعه موردی زعفران

چکیده

بازار مشتقات کشاورزی در بورس کالای ایران به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در کشف قیمت، مدیریت ریسک مالی و بهبود شفافیت معاملات محصولات استراتژیک، به ویژه زعفران، نقش حیاتی ایفا می‌کند (رحمانی و همکاران، ۱۳۹۸). در این مطالعه، با بهره‌گیری از داده‌های ۱۰ ساله بورس کالای ایران (۱۳۹۳-۱۴۰۳) و استفاده از تکنیک‌های مدلسازی دینامیک سیستم به‌همراه تحلیل علی معلولی، روند قیمتی مشتقات زعفران و عوامل مؤثر بر آن به‌طور جامع مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله تحلیل داده‌ها، علاوه بر استفاده از شاخص‌های آماری توصیفی، آزمون‌های همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و آزمون‌های تشخیصی مانند آزمون نرمال بودن داده‌ها (Shapiro-Wilk) و بررسی هم‌خطی متغیرهای مستقل با شاخص VIF انجام شد که نشان داد متغیرهای نرخ ارز و هزینه تولید دارای تاثیر معنادار و مثبت بر قیمت مشتقات زعفران هستند، در حالی که عرضه فیزیکی تاثیر منفی معناداری دارد. مدل دینامیک سیستم مبتنی بر نرم‌افزار Vensim با تعاریف دقیق پارامترها و معادلات ساختاری، قابلیت شبیه‌سازی رفتار پویا و پیش‌بینی سناریوهای مختلف بازار را داراست. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که سیاست‌های کنترل نرخ ارز و مدیریت هزینه‌های تولید به طور چشمگیری نوسانات قیمتی را کاهش می‌دهد و افزایش عرضه فیزیکی و بهبود هماهنگی در زنجیره تأمین موجب تثبیت بازار می‌شود. این تحقیق با ارائه چارچوب دقیق و کمی مدل دینامیک سیستم برای بازار مشتقات زعفران، به سیاستگذاران اقتصادی و مدیران بازار توصیه می‌کند با اتخاذ راهکارهای هدفمند در زمینه مدیریت نرخ ارز و ارتقاء فرآیندهای تولید، ثبات و پایداری بازار را تضمین نمایند.