قیمت واقعی ارز در ایران، نقد سیاست های ترجیهی، نقش بانک ها و میزان اثر گذاری قیمت ارز بر زندگی مردم و اقتصاد ایران

چکیده

اقتصاد ایران طی دهه‌های اخیر با بحران ساختاری در نظام پولی و ارزی مواجه بوده است؛ بحرانی که نرخ ارز را از یک متغیر اقتصادی به شاخصی تعیین‌کننده در رفاه عمومی و معیشت روزمره خانوارها تبدیل کرده است. سیاست‌های دستوری و اعمال نرخ‌های ترجیحی ارز، نه‌تنها موجب فاصله گرفتن نرخ‌های رسمی از واقعیت‌های اقتصادی شده، بلکه به شکل سیستماتیک منجر به انتقال بار اقتصادی از گروه‌های محدود برخوردار از رانت به اکثریت جامعه شده است. در این چارچوب، حدود ۹۶ درصد جامعه که وابستگی مستقیم به ارز ندارند، هزینه تصمیماتی را پرداخت می‌کنند که منافع آن عمدتاً نصیب گروه‌های خاص، نهادهای رانتی و سفته‌بازان ارزی می‌شود.
این مقاله با رویکردی تحلیلی، به بررسی سازوکار قیمت‌گذاری ارز در اقتصادهای سالم و مقایسه آن با ساختار معیوب نظام ارزی ایران می‌پردازد و نقش نرخ‌های چندگانه، سیاست‌های ترجیحی، ناترازی بانک‌های خصوصی و توزیع رانتی درآمدهای ارزی را در تشدید نابرابری اقتصادی تحلیل می‌کند. همچنین با تکیه بر شاخص‌های قدرت خرید، تعادل عرضه و تقاضا و واقعیت‌های اقتصادی، استدلال می‌شود که نرخ واقعی و پایدار ارز در اقتصاد ایران به‌مراتب کمتر از نرخ‌های رسمی و بازار آزاد فعلی بوده و در بازه ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان برای هر دلار قابل دفاع است. در نهایت، مقاله بر ضرورت اصلاح سیاست‌های ارزی، بازتعریف نقش بانک‌ها و حذف سازوکارهای رانتی به‌عنوان پیش‌شرط‌های بهبود رفاه عمومی و بازگشت ثبات اقتصادی تأکید ‌میکند