مروری بر نقش فناوری‌های نوین در تحول نظام مالیاتی

چکیده

تحول نظام مالیاتی در دهه‌های اخیر به طور فزاینده‌ای تحت تأثیر پیشرفت فناوری‌های نوین قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که فناوری‌هایی همچون هوش مصنوعی، بلاک‌چین، یادگیری ماشین و ابزارهای دیجیتال، نقش بی‌بدیلی در بازتعریف فرایندها و ساختارهای مالیاتی ایفا می‌کنند. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم نظام‌های مالیاتی کارآمد، شفاف و پاسخگو از الزامات اساسی توسعه اقتصادی و ارتقای حکمرانی عمومی در عصر دیجیتال هستند. امروزه دولت‌ها و نهادهای مالیاتی برای مقابله با چالش‌هایی همچون افزایش حجم داده‌ها، پیچیدگی مقررات، فرار مالیاتی و ضرورت انطباق با اقتصاد دیجیتال، ناگزیر به بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین شده‌اند. این روند نه‌تنها زمینه‌ساز افزایش دقت، سرعت و شفافیت در جمع‌آوری و مدیریت مالیات گردیده، بلکه بستر لازم برای بهبود تعامل با مؤدیان، کاهش خطاهای انسانی و ارتقای اعتماد عمومی را نیز فراهم آورده است. روش این پژوهش به توصیفی - تحلیلی انجام شده و داده‌های موردنیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی مقالات پژوهشی داخلی و بین‌المللی، و تحلیل یافته‌های مرتبط گردآوری شده است.  نتایج به‌دست‌آمده بیانگر آن است که به‌کارگیری هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال، موجب ارتقای کارآمدی و شفافیت نظام مالیاتی، تسهیل فرایند شناسایی و پیشگیری از تقلب، بهبود خدمات‌دهی و افزایش میزان تبعیت داوطلبانه مؤدیان شده است. همچنین فناوری‌هایی مانند بلاک‌چین و شناسایی بیومتریک با ارتقای امنیت داده‌ها و کاهش امکان سوءاستفاده، نقش مهمی در کاهش فرار مالیاتی و افزایش اعتماد عمومی ایفا می‌کنند. بااین‌حال، موفقیت اجرای این تحولات مستلزم توسعه زیرساخت‌های فناورانه، آموزش نیروی انسانی متخصص و تدوین مقررات جامع و به‌روز در حوزه فناوری‌های مالیاتی است. نتایج این مطالعه می‌تواند راهگشای سیاست‌گذاران، مدیران و پژوهشگران علاقه‌مند به تحول و بهبود نظام مالیاتی در عصر دیجیتال باشد.